Profession diary
ปฏิบัติการความรุนแรงต่อตัวตนของนักเรียน
วัลยา ภูมิภักดีพรรณ. (2547). ปฏิบัติการความรุนแรงต่อตัวตนของนักเรียน. ปริญญานิพนธ์ กศ.ด. สาขาพัฒนศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
ความสำคัญของปัญหา
ความรุนแรงมิได้ถูกจำกัดเพียงการแสดงออกภายนอก เป็นรูปธรรมทางร่างกาย แต่รวมถึงการกระทำอันเป็นผลสืบเนื่องจากการใช้อำนาจทางลบของบุคคลที่มีอำนาจเหนือกว่า เช่น การปิดกั้น การจำกัดขอบเขต สิทธิเสรีภาพ และลดลอนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ เป็นความรุนแรงลักษณะแอบแฝงซึ่งมักไม่ได้รับการตระหนักถึง การกระทำความรุนแรงต่อตัวตนของนักเรียนซึ่งมีความหลากหลายให้ตกอยู่ภายใต้มาตรฐานเดียวที่ถูกกำหนดขึ้นในพื้นที่การเรียนรู้ในสถานศึกษา ซึ่งการสร้างอัตลักษณ์ดังกล่าวเป็นการกดทับ ปิดกั้นศักยภาพการเรียนรู้ของผู้เรียนที่มีลักษณะเฉพาะตน กลายเป็นผลผลิตที่สถาบันสร้างให้เป็นไปตามความต้องการของสังคมภายใต้อำนาจของผู้ที่เหนือกว่า โดยอ้างการถือสิทธิอันชอบธรรมในการกระทำความรุนแรงอย่างแยบยล ภายใต้กฎเกณฑ์ที่ถูกกำหนดโดยการยอมรับของสมาชิกในสังคมผ่านการอ้างความรู้และความหวังดีในการออกแบบกฏเกณฑ์ต่าง ๆ ขึ้นมาครอบงำนักเรียน ในพื้นที่ที่เชื่อว่าให้ความอบอุ่นและเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ ความรุนแรงเกิดขึ้นไม่ปรากฏผลบนร่างกาย แต่ปรากฏผลต่อสภาพจิตใจ และจิตวิญญาณของมนุษย์ ผ่านกระบวนการและการปฏิบัติ ซึ่งปรากฏในหลายวิธี เช่น ลักษณะการกดขี่ ข่มขู่ ให้กระทำ/ไม่กระทำ สิ่งหนึ่งสิ่งใดอย่างไม่เต็มใจ โดยทำให้รู้สึกอับอาย เสียใจ ไร้คุณค่า การได้รับการยอมรับ/ไม่ยอมรับ หรือรู้สึกผิด เพื่อง่ายต่อการนำไปสู่การควบคุมทางสังคม รับใช้ระยยผู้มีอำนาจเหนือกว่า ซึ่งสามารถลดการต่อต้านได้อย่างเบ็ดเสร็จ การควบคุมนี้มีการส่งผ่านอำนาจอย่างเป็นขั้นตอนเพื่อให้ความรุนแรงเกิดประสิทธิภาพอย่างแนบเนียนที่สุด นักเรียนที่ผ่านระบบการศึกษามาแล้ว จึงกลับสู่สังคมด้วยทัศนคติที่ถูกตีตราจากระบบว่าล้มเหลวหรือประสบความสำเร็จ และความดีงามของการเป็นมนุษย์ตามมาตรฐานที่สถาบันกำหนดขึ้น
คำถามวิจัย
ระบบโรงเรียนได้สถาปนาอัตลักษณ์ทางสังคมของนักเรียนขึ้นมาได้อย่างไรและการสถาปนานี้ได้กระทำความรุนแรงต่อตัวตนของนักเรียนอย่างไร
จุดประสงค์
เพื่อเผยกระบวนการสร้างอัตลักษณ์ทางสังคมผ่านการจัดระเบียบ/กฏเกณฑ์และวินัย รวมทั้งการจัดการภายในสถาบันการศึกษาเพื่อให้นักเรียนเป็นไปอย่างที่ต้องการ ตลอดจนศึกษาปฏิบัติการกระทำความรุนแรงต่อตัวตนของนักเรียน
ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ
เผยให้เห็นความแยบยลและซับซ้อนของอำนาจและความรู้ที่สร้างความรุนแรงกับนักเรียนในระบบโรงเรียน ผลการศึกษามีนัยยะต่อการกำหนดทิศทางการจัดการศึกษา
วิธีวิจัย
ศึกษาอัตชีวประวัติ (Autobiography) ซึ่งเป็นการศึกษาเรื่องราวเกี่ยวกับประวัติความเป็นมาของบุคคลใดบุคคลหนึ่งโดยมีจุดประสงค์เพื่อทำให้เกิดความเข้าใจต่อสถานการณ์และเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เป็นประสบการณ์เฉพาะของแต่ละบุคคล ค้นหาความจริงที่ซ่อนเร้นอยู่ภายในตัวบุคคลแต่ละคนที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวันมีความเกี่ยวข้องเนื่องกับบุคคลอื่น ๆ ตั้งแต่วัยเด็ก ซึ่งถูกเก็บรวบรวมอย่างต่อเนื่องจากอดีตสู่จุดยืนของชีวิตในปัจจุบัน กลายเป็นความรู้ที่มีความสัมพันธ์เชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์ของบุคคลนั้น ๆ
สนาม
ผู้ให้เรื่องราวชีวิต เป็นนักเรียนมัธยมศีกษาปีที่ 1-6 ซึ่งเป็นผู้ได้รับการตีตราจากสังคมในรูปแบบที่หลากหลาย (เด็กเรียนเก่ง/ เรียนไม่เก่ง เด็กดี/เด็กเกเร เก่งกีฬา เก่งกิจกรรม เก่งดนตรี หรือมีความสามารถพิเศษต่าง ๆ และอาจารย์ที่ทำหน้าที่ต่าง ๆ กันไปในโรงเรียน ซึ่งมีผู้ให้ตัวบทจำนวน 34 คน แบ่งเป็นนักเรียนจำนวน 25 คน และอาจารย์จำนวน 9 คน
ผลการศึกษา
การสร้างอัตลักษณ์ทางสังคมภายใต้มาตรฐานเดียวภายในโรงเรียนนั้นกดทับ/ปิดกั้นศักยภาพการเรียนรู้ของผู้เรียนที่มีลักษณะเฉพาะตน กลายเป็นคนที่มีอัตลักษณ์ทางสังคมที่ถูกสร้างขึ้นจากผู้มีอำนาจเหนือกว่าภายในสถาบันการศึกษา ความรุนแรงเกิดขึ้นเมื่อผู้ใหญ่ใช้อำนาจบังคับลักษณะเฉพาะแห่งตน ให้กลายมาเป็นวัตถุที่ถูกควบคุมด้วยมาตรฐานสำหรับการสืบทอดอำนาจเพื่อการควบคุมต่อไป ด้วยกระบวนการตอกย้ำให้ผู้เรียนปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ ข้อบังคับผ่านกิจวัตรประจำวัน มีการให้รางวัลหากทำได้ตามที่คาดหวังและลงโทษหากไม่ปฏิบัติตาม จึงเป็นการครอบงำผู้เรียนทั้งร่างกายและความนึกคิดให้เป็นมนุษย์ที่ไม่ตระหนักและไม่สามารถเข้าถึงความปรารถนาแห่งตน ทั้งยังไม่สามารถที่จะเชื่อมโยงสิ่งที่ตนเองเรียนรู้ให้เข้ากับสภาวะการดำรงอยู่ ศักยภาพและความปรารถนาที่จะเรียนรู้ชีวิตในมิติอื่นของผู้เรียน ถูกสกัดกั้นให้ไม่ได้รับ
การพัฒนาอย่างเต็มที่ ส่งผลต่อการลดทอนศักยภาพของความเป็นมนุษย์